Çocuk boyama kitapları sandığınız kadar faydalı mı?
Eğitim uzmanları, hazır resimleri boyamanın öğrencileri kopyacılığa alıştırdığını ifade ediyor. Boyama kitaplarının çocuklarda hayal gücünü sınırladığı fikrine, konunun uzmanlarının yanı sıra kitapları basan yayınevi sorumluları da katılıyor.
Anaokullarında ve kreşlerde öğrencilere verilen boyama kitaplarının öğrencilerin yaratıcılığını sınırladığı ve hayal güçlerini engellediği belirtiliyor. Çocukların resim yapma ve boyama ihtiyacı, birçok eğitimci ve ebeveyni piyasada satılan boyama kitaplarına yönlendiriyor. Kolay basılabilen bir kitap olan boyama kitapları ciddi bir pazar gücüne sahip.
Boyama kitaplarına Boğaziçi üniversitesi Güzel Sanatlar Resim Bölümü öğretim üyesi Dilek Demirci karşı çıkıyor. 10 yıldır çocuklarla resim ve yaratıcılık üzerine atölye çalışmaları sürdüren ve birçok kişisel sergi açan Demirci, boyama kitaplarında yer alan daha önce çizilmiş hazır bir resmi boyamanın çocukların yaratıcılığını sınırladığını ve hayal güçlerini yok ettiğini vurguluyor.
çocuklara hazır resimleri boyamak için vermenin aslında onlara ‘Sen bu resmi yapamazsın, senin bunları çizeceğine inanmıyorum.’ demek olduğunu ve çocukların bu mesajı güçlü bir biçimde böyle algıladıklarını kaydeden Demirci, “Sürekli hazır örneklerin verildiği bir eğitimden geçen çocuklar ileride özgün işler üretmek, bireysel olarak kendini ifade edecekleri yeni diller geliştirmek yerine hep hazır olanları kopya etmeyi, sıradan şeylere sığınmayı ve başkaları gibi olmayı tercih ederler. Dolayısıyla bu deneyimler çocuğun sanata bakışını ve sanat eğitimini de etkiliyor.” dedi.
Boyama kitaplarındaki resimleri boyama daha çok anaokullarında ve kreşlerde uygulanan bir sistem. 3–6 yaş grubundaki çocuklara ne yapabileceklerinin farkında olmadığı için önerilen bu kitapların Demirci’ye göre faydaları da yok değil.
Boyama kitapları çocuğun kas gelişimine ve kontrollü boya yapmasına imkan verse de bu çalışmaların çocukların kendi çizdikleri resimlerden yola çıkarak yapılması gerektiğinden yana. öğretmenlerin ve ebeveynlerin çok dikkatli olması gerektiğini anlatan Demirci, çocukların yaptıkları karalama da olsa bütün resimlerin desteklenip övülmesi gerektiğini belirtiyor.
özel Ufuk İlköğretim Okulu Anaokulu öğretmeni Nuran Aygün, öğrencilerine asla boyama kitaplarını önermediğini ve hazır resim boyatmadığını söyleyerek, “6 yaş dönemi çocukların hayal güçlerinin doruk noktası olduğu bir dönem ve belki de onun son şansı. Boyama kitapları çocukların hayal dünyasını tahrip ediyor. Eğitime faydası yanında verdiği zarar öylesine büyük ki. Zihnindeki düşünceyi kâğıda aktarıp onu istediği gibi boyayan çocuk düşüncelerini % 90 oranında açığa çıkarıyor.” dedi.
Ya–Pa Yayınları Genel Müdürü Turhan Özüduru, bir tarafı örnek şekilde boyanmış boyama kitaplarına karşı olduklarını; ancak ucu açık ve tamamlama resimlerinin çocuğun özgüvenini artıracağını ileri sürdü. Erdem Yayınları çocuk Kitapları Editörü Melike Günyüz ise boyamanın yaratıcılığı sınırladığı fikrine tam olarak katılmadığını; çünkü resim, çizgi ve kalemle tanışmamış bir çocuktan resim yapmasını beklemenin hayalcilik olacağına işaret ediyor. Günyüz’e göre boyama kitapları çocukta resim yapma fikrinin oluşmasına imkan veriyor.
çocuğun kitapla tanışmasına ve nesneleri tanımasına yardımcı olacağını savunan Esin Yayınevi Editörü Aygören Dirim de boyama kitapları basmalarına rağmen bu kitapların çocukların yaratıcılığını engellediği fikrine katılıyor. Anne babaların, çocuklarının eğitiminden çok kitabı ucuz olduğu için tercih ettiklerini belirten Dirim, piyasada en az maliyetle en çok kâr kazandıran boyama kitaplarının çok kötü olarak basıldığına ve bunun da çocuklar için daha olumsuz sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor.
1- Boyama kitabı hangi yaştan itibaren çocuklar için uygundur?
2- Boyama kitapları yararlı mıdır, zararlı mıdır? Her ikisi de var ise, yararlı ve zararlı yönleri nelerdir?
3- Boyama kitapları çocuklara ne kadar sıklıkta sunulmalıdır?
4- Boyama kitaplarıyla ilgili olarak anne-babaların ve anaokullarındaki eğitmenlerin nelere dikkat etmeleri gerekir?
Uzm. Psikolog Banu Beyaz
Fatih Sultan Mehmet Eğitim Ve Araştırma Hastanesi /Psikoloji Bölümü
SINIRLI BOYAMA KİTAPLARI HAKKINDAKİ GÖRÜŞLERİM
Öğretmenlerin yuvada sanat etkinliklerinde kullandıkları yöntemlerden biri de boyama çalışmalarıdır. Boyama çalışmaları sınırlı boyama ve serbest boyama olarak ikiye ayrılabilir. Serbest boyamalar çok küçük çocukların yaptığı kontrolsüz veya daha kontrollü çizimler iken 4-5-6 yaşlarda daha ziyade konulu resimlerdir ve çoçuğun gerçeği algılama yetisi daha arttığından bu yaş grubu 8-10 parçalı insan figürleri çizebilir yada resimlerine hareket öğesi koymayı başarabilir,gerçek yaşamda kavrayabildikleri detayları resimlerinde belirtmeyi başarabilirler. Boyama kitapları çocukların kalem tutabilmeyi öğrendiklerinden itibaren yaklaşık 1,5-2 yaştan itibaren kullanılabilir.Bu kitaplarda sınırlı boyama çalışmaları yer alır. Bir desenin , motifin, şablonun içinin boyanması istenilir.Küçük yaş grubu çocuklarda yani 2-3-4 yaşlarda desenler basit ve büyükçe çizilmiştir, çünkü çocuğun görme duyusu henüz ayrıntıları, iç detayları keşfedecek kadar gelişmemiştir, bu bakımdan çocuğun yaşam alanında, çevresinde gördüğü nesneler en basit formları ile yer alırlar boyama kitaplarında.Bir ev; bir üçgen ve bir karenin bileşiminden oluşmuş iki parçalı bir şekil olarak verilir çoğu zaman; çatı ve bina .Yine bir top yuvarlaktır ve tek bir basit formdur , elma da öyle , yanına bir yaprak iliştirilir küçükçe..Çünkü amaçlanan daha ziyade çocuğun yakın çevresinde gördüğü nesneleri sınıflandırma yeteneğini doğru bir biçimde kavramlaştırabilmesi; topun , elmanın, güneşin v.s. yuvarlak olduğunu bilmesi, kavrayabilmesidir, yada çatının, bir çam ağacının daha ziyade üçgen formuna uygun düştüğünü öğrenebilmesi, pekiştirebilmesidir..Bir diğer amaç ise daha önce kontrolsüz yaptığı gelişigüzel karalamaları, daha sınırlı bir alan içerisinde daha kontrollü yaparak ince motor becerilerin gelişimine katkıda bulunmak , şekil ve renk kavramlarını birlikte algılamasına yardımcı olmak , bilişsel gelişimi sağlamak, yanı sıra duygusal rahatlamanın sağlanmasıdır.
Yukarıda vurguladığım hususlardan ötürü boyama kitapları hem yararlıdır, hem de çocuklar için gerçekten eğlendiricidir. Bazı yazarlar boyama kitaplarının yaratıcılığa ket vurduğunu ve son derece zararlı olduğunu açıklamaktadırlar. Ben salt bu görüşü kabul etmiyorum, çünkü her kitap, her materyal, her etkinlik çok fazla kullanıldığında ancak yaratıcılığı engelleyebilir. Çocukta yaratıcılığı geliştiren destekleyen bir çok etkinlik vardır anaokulu öğretmeninin günlük planında..Günlük plan akışı içinde anadili etkinlikleri, fen ve doğa etkinlikleri, serbest oyun etkinlikleri, sanat etkinlikleri , drama çalışmaları, folklor , müzik vs. yer alır..Her ana faaliyet grubunda da yaratıcılığa yer vardır; bilhassa drama çalışmaları, pantomim tabi görsel sanatlarla ilgili olarak resim büyük yer tutar bu hususta..Resim; sanat etkinlikleri altında yer alır ve yaratıcılığı destekleyen bir çok sanat etkinliği yaptırılır çocuklara; yoğurma maddeleri; kil ile objeler, kesme yapıştırma, yırtma yapıştırma, mozaik çalışması, baskı çalışmaları; yaprak bilhassa iplik baskısı rahatlatan, yarı yapılandırılmış uyaranları farklı nesnelere benzetebilecekleri, özgür düşünmeye fırsat tanıyan, hayal gücünü uyaran etkinliklerdir. Boyama çalışmaları da çok çeşitlidir, sınırlı boyama bahsedilen kitaplarda yer alan etkinliktir ve gün boyu hiçbir öğretmen çocuğa sınırlı boyama yaptırmaz, anaokulları ciddi eğitim kurumlarıdır ve çocukları tüm yönleri ile fiziksel duygusal, sosyal,bilişsel gelişimlerine katkıda bulunacak şekilde programlarını hayata geçirirler.O kadar çok teknik uygulanır ki boyama çalışmalarında; sulu boya çalışması, pastel ile çalışma, kazıma tekniği, mum boyama, parmak boyama, şeker ile boyama v.s. bunların hepsi çocuğun bütün duyu organlarını uyarır, görme, işitme, dokunma, hissetmesi gelişir özgürce.. Yine fen ve doğa etkinliklerinde öğretmenin sorduğu açık uçlu sorular yada ana dili etkinliklerinde hikaye tamamlama veya numaralandırılmış konulu resimlere göre hikaye oluşturma çalışmaları hep akıcılığı, farklı farklı düşünebilmeyi, orjinaliteyi yani yaratıcılığı desteklemek içindir. Boyama kitaplarında yer alan sınırlı boyama çalışmaları tek başına yaratıcılığı engelleyici olamaz, zararlı olamaz. Tabi sınırlı boyama çalışmasının yaratıcılığı desteklemesi için, öğretmen pek çok kitaptan yararlanmalı, bir nesneye ilişkin hep aynı şablonu çocuğa sunmamalı, o nesneye ilişkin farklı şablonları çocuklara sunmalıdır. Hep aynı şablonu gören ve boyayan çocuklar basmakalıp düşünce tarzına itilmiş olur kanımca. Bir örnekle açıklamak gerekirse öğretmenin grubundaki çocuklara “bir ağaç çizin” dediğinizde( aynı öğretmenle başlayıp mezun olana kadar birlikte devam eden) eğer 20 kişilik 5 yaş grubu çocuğunun yarısından fazlası çam ağacı çiziyorsa, bu çocukların sıklıkla aynı şablonla, üçgen kavramını içeren desenlerle çalıştırılmış, dikkatsizlikle ve sıklıkla buna alıştırılmış olduklarının göstergesidir ki bu elbette zararlıdır, doğadaki farklı türlerde, şekillerde, formlarda ağaçları da çizebilmelidir beş yaş çocuğu, elbette öznel, kişisel tercihleri olabilir de ancak “çamdan başka bir ağaç çizer misin?” dendiğinde başka bir form da ortaya koyabilmeli, çizebilmelidir, yok eğer çizemiyorsa burada okulöncesi öğretmeninin hatalı olduğunu söyleyebiliriz. Ucu açık tamamlama resimleri, yani noktaları birleştirme, çizgileri birleştirme yolu ile üzerinden giderek egzersiz yapılarak çalışılırsa 3 yaş çocuğu “bu elmanın yarısını da ben yaptım, onu ben tamamladın, ben elma yapabiliyorum “ duygusu ile başarmanın hazzını yaşayacak, sonra da sevdiği, tercih ettiği bir iki ana renkle elmasının içini dolduracak, karalayacak, belki bir parça da dışarıya taşıracaktır karalamasını, ama kuşkusuz kendisi tamamladığı için çok daha mutlu olacaktır.
Son olarak şunu eklemek isterim ki bir okulöncesi kurumuna devam edemeyen çocukların ebeveynleri de marketlerden rastgele boyama kitabı almamalıdırlar.. Okulöncesi bilimsel yayınlar sunan kitapevlerinden, ve oradaki danışmanlardan tavsiye ile çocuklarının yaş seviyesine uygun boyama kitapları seçmelidirler; 2-3 yaşlar için A3 ebadında çizimleri, büyük şablonları olan sınırlı boyama kitapları uygundur; çünkü serbest karalama evresinde kol ve dirsekten gelişigüzel hareketlerle karalayabilirler, geniş yüzeylere ihtiyaçları vardır.4-5-6 yaş grubu A4 ebadındaki kitaplarda daha çok parçalı ve detaylı figürleri, şablonları başarı ile taşırmadan boyayabilir, ve her bir detayı farklı renk tercihleri tamamlar. Daha büyük yaşlardaki çocuklar da sınırlı boyama kitapları ile eğlenceli vakit geçirebilir, sayıları birleştirerek göz takibi ile sürpriz nesne resmini bulup tamamlayabilir, sonra da arzu ettiği gibi renklendirebilirler. Bir de mandala çizimleri vardır, düzenli ritmik geometrik çizimlerin içten dışa yada dıştan içe doğru boyanması, hem duygusal açıdan rahatlatıcıdır, hem yaratıcılığı destekler, çünkü şekil zemin algısı ve tercihleri yada hangi aynı küçük şekilleri nasıl hangi rengi kullanarak yapacağı çocuğa, ergene, onun hayal dünyasına kalmıştır, bu anlamda büyük çocuklara aynı geometrik desen, şablon, mandala da verilse, her biri birbirinden oldukça farklı, özgün, yaratıcı çalışmalar gerçekleştirebilirler. Tabi tüm gelişim alanlarını destekleyen; çizgi gelişimi, origami, matematik etkinlikleri, üç boyutlu masal kitapları v.s okulöncesi çocuklar için büyük önem taşır, anne babalar bu kitapları da edinmelidirler.
