Fiziksel ortam, çocukların, öğretmenlerin, yöneticilerin ve ailelerin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenlenir. Programın amaçları, hedefleri, aileler ve İdare Meclisi’nin görüşlerinin yanı sıra, yerel şartlar, iklim ve bölgesel tercihler, Head Start Merkezi oluşturulurken ön planda tutulur. Eğitim materyallerinin uzun süreli kullanıma hizmet eden, maliyeti düşük ve sağlam olmalarına dikkat edilir. Head Start Okulları’nın temel özelliği, çocukların kendilerini evlerinde hissetmelerini sağlamaktır. O nedenle sınıfın tüm detayları, çocukların gözünden düşünülür ve gerçekleştirilir. Ayrıca aile katılımı düşünülerek ve çocukların gözlemlenmesine olanak sağlayacak şekilde sınıf büyüklükleri tespit edilmelidir.
Örnek Bir Head Start Okulu: St. Anthony Head Start
St. Anthony Head Start, New York’daki Head Start okullarından biridir. 250 öğrencisi olan bu kurum, genellikle İspanyol kökenli ailelerin çocuklarının gittikleri ve kilisenin desteklediği bir merkezdir. Okul, ikili öğretim yapmaktadır. Sabah grubu, saat 08.30’da gelip 11.30’da ayrılmakta; öğleden sonraki grup ise 12.00-17.30 arasında eğitim almaktadır. Okulda, 6 sınıf bulunmaktadır. Her bir sınıf, 15 çocuk ve 2 öğretmenden oluşmaktadır. Sınıfların fiziksel ortamı, çocukların ilgi, ihtiyaç ve öğrenme stilleri göz önünde bulundurularak hazırlanmış materyaller, araç-gereç ve malzemelerden oluşmaktadır. Fiziksel ortam incelendiğinde, sanat köşesi, masa oyunları köşesi, blok köşesi, kitaplık köşesi, kum masası, dramatik oyun köşesi, bilgisayar dikkati çeker. Sınıf ortamında, büyük ve küçük harflerin resimlerinin olduğu kartlar asılıdır. Ayrıca Alfabenin harflerinden oluşan bir halı yerde serilidir. 5 yaşındaki çocukların 13 harfi bilmeleri ve 0’dan 20’ye kadar saymaları gerekir. Sınıfın bir köşesinde, sınıf kurallarının asılı olduğu bir tablo vardır: Paylaşırız; Dinleriz ve Öğretmenlerimize Saygı Gösteririz…
St. Anthony Head Start’da öğle yemekleri dışarıdan gelir. Bu okul, öğrencilere ücretsiz hizmet veren bir kurumdur. Günlük planda hem çocuğun hem de öğretmenin yönlendireceği sosyal, bilişsel ve motor becerilerin kazanılmasına yönelik pek çok etkinlik vardır. Günlük Programı şu şekildedir:
08.30 Okula Geliş
08.35 Kahvaltı
09.00 Çember Zamanı
09.15 Bireysel Oyun
10.00 Acık Hava Oyunu
10.30 Hikaye Zamanı
10.45 Temizlik
11.00 Öğle Yemeği
11.30 Okuldan Ayrılış
Günlük programda uygulanan müzik etkinlikleri, şarkı söyleme, ritm ve hareket çalışmaları, çocukları, kendilerini ifade etmeleri için cesaretlendiren etkinliklerdir. Müziğin hareketlerle iç içe kullanılmasıyla, çocuklar, vücutlarını ve akıllarını işbirliği içinde kullanırlar.
St. Anthony Head Start’da, öğretmenler, sosyal hizmet uzmanları, hemşire, okuma-yazma öğretmeni, konuşma terapisti (İspanyolca ve İngilizce) bulunur. Ayrıca aile katılımı da son derece önemli bir program unsurudur. Ailelere sene başında verilen kitapta, bir yıllık toplantı planı ve uygulamalar yer almaktadır. Ailelere her pazartesi günü çocukla birlikte bir haber gazetesi gönderilir. Böylelikle anne-baba okulda çocuğun neler yaptığını öğrenebilmekte ve gazetede önerilen şekilde anne-baba-çocuk etkinlikleri yapılmaktadır. Gazetede ayrıca, etkili anne-baba ve çocuk ilişkisi için çeşitli yollar, çocuğun güvenliği veya sağlık ve beslenme köşesi gibi yazılarla birlikte eğlenceli yazılarda bulunmaktadır.
Öğrencilerin değerlendirilmesi dönem ortasında ve sonunda bilgisayarda yapılır; sonunda da rapor hazırlanır. Değerlendirme sürecinde çocuk bilgisayar başına oturur. Örneğin; bilgisayar programı çocuktan, “dikdörtgeni işaretlemesini” ya da “A harfini göstermesini” ister. Bu şekilde çocukların renkleri, şekilleri, harfleri ve sayıları ne derece de bilip bilmediği ölçülür. Bu süreçte çocuğa, olumlu yada olumsuz bir dönüt verilmez. Öğretmen, sadece izleyici pozisyonundadır.
Ayrıca öğretmenler, Gelişimsel Kayıt Defterleri ve Head Start Ulusal Raporlama Sistemi’ni kullanarak da değerlendirme yaparlar. Özellikle Gelişimsel Kayıt Defterlerini kullanarak çocukları her gün gözlemlemek ve bu gözlemleri kaydetmek mümkün olmaktadır.
Head Start Projesi çocuğu ve ailesini bir bütün olarak ele aldığından önemli başarılar elde edilmiş bir program olarak nitelendirilebilir. Ancak, burada projenin ekonomik kaynaklarının çok büyük olduğunu da vurgulamakta yarar vardır. ABD’de son dönemlerde hükümet bu projenin çok sağlıklı yürümediğini belirleyerek yeni standartlar geliştirme çabasına girmiştir. Bu kapsamda, yukarıda değerlendirme sürecinde belirtildiği gibi, özellikle de 4 yaşındaki çocukların bilgisayar başında çeşitli testlere tabi tutulmaları, son derece büyük problemleri de beraberinde getirmektedir. Ülkemizdeki erken çocukluk eğitimi ve gelişimi kapsamında Head Start benzeri uygulamalardan, Okul Öncesi Eğitim Kurumlarında, Halk Eğitim Merkezlerinde, Ana-Çocuk Sağlığı Merkezlerinde, Aile Eğitim Kurumlarında ve Ev Merkezli Eğitim Çalışmaları’nda yararlanılabilir.
