Çocuklara Oyun Oyuncak ve Kitap Seçimi


Oyun ve oyuncaklar

" Oyun çocuk için, yetiÅŸkinlerin çalışmaları kadar ciddi, o denli önemli bir uÄŸraÅŸtır; çocuk için geliÅŸimin bir yoludur ve çocuÄŸun oyun oynama gereksinimi vardır " C. Lombrosso ( 1986 ).

YetiÅŸkin hayatında vazgeçemeyeceÄŸi en önemli uÄŸraşı her ne ise çocuk içinde oyun bu anlamı taşır. Çocuk duygularını oyun yolu ile aktarır, öÄŸrenimlerini oyun yolu ile kazanır, geliÅŸimini oyun yolu ile destekler. Oyun oynayan çocuk ciddi bir iÅŸ yapıyor edasındadır ve çoÄŸu zaman oyununun bölünmesinden rahatsız olur. Parkta kumda, evde yastıkla, çatalla bıçakla, oyuncaklarıyla, sokakta taÅŸlarla, hiç bir materyal bulamadığında zihninde canlandırma sahneleri ile çocuk oyununu oynar.

Oyunun Faydaları

Fiziksel Gelişime Faydaları
- Çocuk fiziksel becerileri kazanmayı oyun esnasında aÅŸama aÅŸama öÄŸrenir.
- Çocuk gündelik yaÅŸamda kullanabileceÄŸi eÅŸyaları ilk öne oyun yoluyla tanır ve kullanır.
- Hareketli oyunlarda atlama, koÅŸma, tırmanma ... hareketlerini yapması çocuÄŸun vücut sistemlerinin ( sindirim, dolaşım, solunum...) düzenli çalışmalsını saÄŸlar.
- Açık hava oyunları çocuÄŸun, güneÅŸten yararlanarak D vitamini ihtiyacının karşılanmasına yardımcı olur.
- Fiziksel aktivite gerektiren oyunlar çocukların enerjilerini boÅŸaltmalarını saÄŸlayarak, onları rahatlatır ve daha saÄŸlıklı iç yaÅŸam sürmelerini saÄŸlar.
- DoÄŸayı, canlı ve cansız varlıkları oyun yoluyla keÅŸfederek öÄŸrenir.

Duygusal Gelişime Faydaları
- Çocuk oyuncakları yardımıyla iç dünyasında olup bitenleri aktarır ve rahatlar. ÖrneÄŸin anne babası kavga eden çocuk elindeki bebeÄŸiyle ya da kukla ile oynarken baÅŸkalarının sorunuymuÅŸ gibi canlandırarak, kendi sıkıntılarından kurtulur ve yetiÅŸkinlere duygusal durumu ile ilgili bilgiler verir.
- Rol deÄŸiÅŸikliÄŸi yaparak empati yeteneÄŸi geliÅŸir.
- Farklı insanların duyguları ile ilgili bilgi sahibi olur, duyarlılık geliştrir.
- Sevgi, üzüntü, mutluluk gibi kavramları öÄŸrenir.

Psikomotor Gelişime Faydaları
- Çocuk oyun oynarken, doÄŸduÄŸunda sahip olduÄŸu dikkat, algı, koordinasyon hız... gibi psiko -motor kavramaları geliÅŸtirir.
- Oyun yoluyla yaptığı zıplama, inme , çıkma, bükme, takma, çıkarma, yoÄŸurma, ÅŸekil verme gibi hareketlerle büyük ve küçük kasları geliÅŸir.
- Kendi bedeni üzerinde kontrolünü öÄŸrenir.
- Makas tutma, fermuar açma kapama, yakalama, tutma... gibi becerilerini geliÅŸtirir.

Sosyal Gelişime Faydaları
- Dünyada tek olmadığını , baÅŸka insanların da var olduÄŸunu öÄŸrenir.
- Topluluk içinde nasıl davranması gerektiÄŸini kavrar.
- Ä°ÅŸbirliÄŸi yapmayı, paylaÅŸmayı, rekabet etmeyi yaÅŸayarak öÄŸrenir.
- Arkadaşları ile oynarken sosyalleşir.
- Kurallara uymayı öÄŸrenir.
- Kendini olmak istediÄŸi mesleklerle ( bakkal, ÅŸoför, marangoz...) özdeÅŸleÅŸtirerek o meslekler hakkında bilgi sahibi olur.
- Grubun parçası olmayı, grubun kurallarına uymayı ve grupta dinamik yaratmayı öÄŸrenir.

Zihinsel Gelişime Faydaları
- Çocuk oyun yoluyla mantık yürütmeyi, sebep sonuç iliÅŸkisi kurmayı, seçim yapmayı öÄŸrenir.
- Dikkat toplama, kendini bir amaca yönetme becerileri geliÅŸir.
- Renk, ÅŸekil, boyut, hacim, sayı, zaman, mekan... gibi kavramları öÄŸrenir.
- Nesneleri tanımayı, iÅŸlevlerini anlamayı ve kullanmayı öÄŸrenir.
- EÅŸleÅŸtirme,, sıralama, analiz, sentez etme, problem çözme gibi zihinsel süreçleri zihninde hızlandırır.
- Zengin çevre olanakları sunulduÄŸunda beynindeki sinaptik baÄŸlantı sayıları artarak, algılama ve zeka potansiyeli geliÅŸir.

Dil Gelişimine Faydaları
- Çocuk oyun ve taklit yokuyla yeni kelimeler öÄŸrenir.
- Çıkarmakta zorlandığı kelimeleri doÄŸru çıkarmayı öÄŸrenir.
- Gerek kendi kendine gerekse grup içinde oynayarak kelime hazinesini geniÅŸletir.
- Duygu çeÅŸitlerini ve bunların isimlerini öÄŸrenir.
- Kendini ifade etme yeteneÄŸi geliÅŸir.


Çocuklar ve Kitap Dostları

Pek çok faydası olduÄŸunu bildiÄŸimiz kitapların çocuÄŸun geliÅŸiminde de etkileri yadsınamayacak kadar deÄŸerlidir. Kitap çocuÄŸun olumlu kiÅŸilik yapısı geliÅŸtirmesini, yaratıcı olmasını, okuma ve / ve ya dinleme becerileri kazanmasını saÄŸlar… Kitap okuyan çocuÄŸun kelime daÄŸarcığı geliÅŸir, bilgi seviyesi yükselir, zihinsel geliÅŸimi hızlanır, kavramlar ve olaylar arası muhakeme yeteneÄŸi geliÅŸir, kendini zorlanmadan ifade eder, dili kurallarına uygun kullanır, anadilini düzgün konuÅŸur…

Kitap okuma kadar, okunan kitabın dinlenmesinin de yukarıda saydığımız ve sayamadığımız pek çok yararı vardır. Okuma becerileri henüz geliÅŸmeyen okul öncesi dönem çocukları ve görme engelli bireyler için okunan kitaplar bütün saydıklarımıza ek olarak dinleme, algılama, ve konsantrasyon becerilerinin geliÅŸimine yardımcı olur.

YetiÅŸkinler olarak okumak istediÄŸimiz kitapları seçme özgürlüÄŸüne sahibiz. Kitap seçimimizi belki ilgi alanımıza belki ihtiyacımıza belki de yakınlarımızın tavsiyesine göre yaparız. Bizim için doÄŸru ya da faydalı olmadığını düÅŸündüÄŸümüz kitapları ya almayız ya da bir ÅŸekilde aldıysak okumayabiliriz. Oysa çocukların cephesinden baktığımız zaman durum böyle olmuyor. Ebeveynleri tarafından tercih edilen kitaplara sahip oluyorlar. Kitabın içeriÄŸinin geliÅŸim düzeylerine uygunluÄŸuna ya da seçilen kitabın pedagojik olarak doÄŸruluÄŸuna karar veremeyecekleri için bu sorumluluk ebeveynlere kalıyor.

Kitap onca yararının yanında, pedagojik doneler dikkate alınmadan hazırlandığında zararlı obje haline gelir. Aksi bir yaÅŸantıya maruz kalmadığı sürece çocuklar özgüven sorunu yaÅŸamazlar. “ Dünyayı kurtarabilir misin, sen superman gibi olabilir misin…” gibi sorulara çoÄŸunlukla “ Evet” cevabı verirler. Kahramanlık hikayelerini severler. Hal böyleyken çocuÄŸun, hikayedeki kahramanla kendini özdeÅŸtirmesi sürpriz olmayacaktır.

Tüm bunlar dikkate alındığında çocuk kitaplarının olmazsa olmaz bazı özelliklere sahip olmaları gerektiÄŸi karşımıza çıkar. Okul öncesi kitaplarında resimler az çizim içermeli ve yazılardan fazla olmalıdır. Yan yana gelen sayfalarda farklı resimler kullanılmadır. Renkler uyumlu ve gözü yormayacak sadelikte olmalıdır.

Elif KOCA